WELATÊ BÊVENG

Elazığ'ın / Xarpet ilinin Alacakaya /Xulemo   ilçesine bağlı Altıoluk/Kelxasi köyünde, yerel olarak  Zeydo  diye bilinen coğrafi bölgede, iki anıtsal  karaağaç  yükseliyor. Kirdkî-Zazakî dilinde  Bizêmkêr  adını taşıyan bu kadim ağaçlar, yörenin simgesi hâline gelmiş. Bölgede pek yaygın olmayan karaağaç türünün, özellikle su kaynakları bakımından zengin dere yataklarında tutunarak burada böylesine görkemli bir gelişim göstermesi oldukça dikkat çekici. Bu iki ulu ağacın ortalama yaşı yaklaşık 280 civarında. Net bir rakam olmasa da, aynı yerde uzun yıllar boyunca gelişimlerini sürdürmeleri, bulundukları özel alan ve türlerinin nadirliği, onları birer  anıt ağaç  yapmaya yetiyor. Onlar sadece birer ağaç değil, aynı zamanda yörenin tarihine sessiz tanıklık eden, her bir dalında nice anıları barındıran yaşayan miraslar. Güneşli yaz günlerinde çobanların ve hayvanların doğal sığınağı olan bu ulu gölgeler, serin bir soluklanma noktası sunuyor. İnsan...

Kadim Dost: Meşe Ağacı "Dara Xem" Her ağaç başlı başına bir yaşam öyküsü barındırır; ancak coğrafyamızın ruhuna sinmiş, dağlarımızın ve ovalarımızın bilge ve sarsılmaz tanığı meşe ağacı, hiç şüphesiz apayrı bir yere sahiptir. Sizin de hissettiğiniz gibi, meşeyi bu topraklardan söküp alsanız, geriye sadece taşın ve toprağın çıplak ve soğuk yüzü kalır. O sadece bir ağaç değil, binlerce yıllık tarihin, kültürel belleğin ve ekolojik dengenin yaşayan bir simgesidir. Benim meşe ile kurduğum ilişki, sadece bir ağaca duyulan hayranlığın ötesinde, derin bir sırdaşlığa ve karşılıklı saygıya dayanıyor. Gölgesinde soluklanmak, rüzgarda hışırdayan yapraklarının fısıltısını dinlemek, özellikle kurumuş yapraklarının sesiyle yazarlık serüvenimde ilham bulmak... Bu çocukluktan gelen hassasiyet, meşenin kökünden kesilmesine karşı duyduğum tarifsiz acı ve motorlu testerenin sesine beslediğim nefretin de kaynağı. Bu, doğayla kurulan gerçek ve incelikli bir bağın en çarpıcı örneklerinden biri. Bö...

Bu ağaç, Elazığ/Xarpet ilinin Alacakaya/Xulamo ilçesine bağlı Altıoluk/Kelxasi köyü Lê Wers (Ardıç Tepesi) denilen coğrafi alandadır. Bu bölge, bu ardıç ile anılıyor. Köy manzarasının en iyi izlenebildiği bir konumdadır. Bu ağaç, bir ardıç ağacıdır. Kirdkî-Zazakî ismi "wers"tir. Bu ağaçlar, yılın her mevsiminde yeşildir. Yaprakları iğne şeklindedir. Son derece dayanıklı ve uzun ömürlü bir ağaçtır. Bilimsel ismi Juniperus communis 'tir. Ardıç ağacının yetişmesi başka bir türe bağlıdır: Yere dökülen tohumlarını bir ardıç kuşu yer ve çimlenme macerası başlamış olur. Ardıç ağaçlarının yaş belirlenmesi, diğer ağaçlara nazaran daha zordur. Gövde kalınlığı insanı aldatabilir; bazen çok ince bir gövde yüzlerce yıllık olabilir. Resimde görünen bu ardıç ağacının yaşını net olarak bulamadım. Genel olarak ardıç ağaçları, bu konuda tahmini zor bir ağaçtır ama bir rakam vermek gerekirse 100-250 arasında olduğunu tahmin ediyorum. Bu ağaç, genel olarak son derece sağlıklı bir ağaçtır. Ge...

Bu ağaç, Elazığ (Xarpêt) ilinin Alacakaya (Xulemo) ilçesine bağlı Altıoluk (Kelxasi) köyünde, Loncîk denilen coğrafi alandadır. Bu köydeki gövdesi iri dut ağaçlarının çoğu, çok yakın bir zaman diliminde, aynı anda ekilmiştir. Muhtemelen eski köyden yeni köye taşınma sürecinden sonraki yıllarda  ekilmişlerdir. Bu ağaçlar üzerinde yaptığım yaş belirleme sürecinde, özellikle dut ağaçlarının yaşlarının birbirine yakın olması, hepsinin 5-10 yıl içerisinde ekildiği kanaatine vardım. Bu ağaç beyaz duttur; yerel dilde "Tuya încî" ismiyle anılır. Dut ağacı ile toplum arasındaki bağ oldukça güçlüdür. Hemen hemen herkesin evinin yanı başında bu kadim ağaçları görebilirsiniz. Sözlü anlatılan tarihimizde, özellikle kıtlık (xela) zamanlarında, çoğu insanımızın açlıktan ölmesini tek başına engellemiştir. Ayrıca sık yapraklarıyla gölgesi pek serin olur. Yöremizde çok sevilen dut ağacı, çok gerekmedikçe asla kesilmez. Eskilerin çok hürmet ettiği bu kadim ağaçlar, maalesef günümüzde bakımsızlı...

  Resimde gördüğünüz bu ulu çınar, Elazığ (Harpêt) ilinin Alacakaya (Xulamo) ilçesine bağlı Altıoluk (Kelxasi) köyü sınırları içerisinde yer almaktadır. Bu ağaç, bir Doğu Çınarı'dır (Platanus orientalis). 2024 yılında gerçekleştirdiğim kapsamlı çalışmalar neticesinde, bu ve benzeri ağaçların daha sağlıklı bir şekilde yaşamlarını sürdürebilmeleri adına kendi imkânlarımla yeni bir proje başlattım. Elbette, bu gibi kapsamlı projeler kısa sürede somut sonuçlar vermez; ancak birkaç yıl içerisinde çok daha sağlıklı bir görünüme ve zindeliğe kavuşacağına inanıyorum. Bu çınar ağacı, hem fiziki heybeti hem de folklorik değeri açısından  bir anıt ağaç statüsündedir. 20 Nisan 2024 tarihinde yaptığım ölçümler neticesinde, bu ulu çınarın yaşının en az 375, en fazla ise 475 yıl arasında olduğuna kanaat getirdim. Tam yaşının kesin olarak belirlenmesi adına bilimsel çalışmalarımı titizlikle sürdürüyorum. En kısa sürede, bu ve tespit ettiğim diğer değerli ağaçları tescil işlemleriyle taçlandır...